Üstün yeteneklilerin ebeveynleri için kitap önerileri

Üstün yeteneklilik konusunu doğrudan ve kapsamlı biçimde ele alan kitaplar bulmak kolay değil. Yine de üstün yetenekli çocukların ebeveynleri için özellikle ilgi çekici ve yararlı olabilecek pek çok eser var. Burada listelenen tüm kitapları kendim okudum ve bunlar çocuklarımı – ve kendimi de – daha iyi anlamama yardımcı oldu. Elbette her kitap her durum ya da her okuyucu için aynı ölçüde geçerli değildir. Bu yüzden: sizin için yararlı olanı alın, gerisini bir kenara bırakın.

Her kitap için, onu neden önerdiğime dair kısa bir açıklama bulacaksınız. Almanca çevirisi varsa Almanca başlığı belirttim, yoksa İngilizce başlık verilmiştir.

Önerim: Size en çok hitap eden ya da şu anda sizi meşgul edene en uygun kitapla başlayın.

Kitaplardan birini birlikte tartışmak ya da başka eserler önermek isterseniz, bana ulaşmaktan çekinmeyin - Jasna (jasnabronic@gmail.com).

Yaratıcılık

„FLOW und Kreativität: Wie Sie Ihre Grenzen überwinden und das Unmögliche schaffen", yazan Mihály Csíkszentmihályi

• Bu kitap, ya kendi alanlarında devrim yaratmış ya da tamamen yeni alanlar oluşturmuş son derece yaratıcı insanlardan (bilim insanları, sanatçılar…) söz ediyor. Yazar onları hiçbir zaman açıkça üstün yetenekli olarak adlandırmasa da, kendi alanlarında olağanüstü yeteneklere sahip olmadıklarını düşünmek güç.
• Csíkszentmihályi, ortak yönlerini bulmak için bu tür yüzlerce insanla konuştu. Diğer şeylerin yanı sıra, yaratıcı insanların özelliklerini ve onların yetiştirilme ve eğitim süreçlerini inceliyor.
• Kitaptan en sevdiğim alıntı şu: „In fact, school left positive memories with none of them." (Çevirisi: „Aslında okul, hiçbirinde olumlu anılar bırakmadı.")

Duygu düzenleme

Her iki kitap da, duygularını tanıyıp adlandırdığında insanın onları daha iyi kontrol edebileceği görüşünde. Daha geniş bir duygu sözcük dağarcığı ve duyguların nasıl oluştuğunu bilmek bu konuda yardımcı olabilir.

"Atlas of the Heart", yazan Brené Brown

• Kitap, hangi duyguların olduğunu ve onları birbirinden neyin ayırdığını açıklıyor.
• „sympathy" ile „empathy" arasındaki farkı öğrendiğimde büyük bir aydınlanma anı yaşadım (çoğu insan bu sözcükleri eş anlamlı kullansa da).
• İngilizce sesli kitap yazarın kendisi tarafından okunuyor ve onu dinlemek bir zevk.

"Wie Gefühle entstehen: Eine neue Sicht auf unsere Emotionen", yazan Lisa Feldman Barrett

• Yazar, duygular hakkında 2000 yıldır bildiğimizi sandığımız şeyleri, bu düşünce biçiminin sonuçlarını ve son 100 yılın araştırmalarının bu konuda ne söylediğini açıklıyor. Özetle: Tüm kanıtlara rağmen duygularımıza bakış biçimimizin artık değişmemiş olması inanılmaz.
• Duyguların ne olmadığını bilmek (akılla alt etmemiz gereken, içimizdeki hayvani bir parça olmadıklarını), kendi duygularımı kabul etmeme ve yönetmeme yardımcı oldu.

Ödüller ve cezalar

"Punished by Rewards: Twenty-Fifth Anniversary Edition: The Trouble with Gold Stars, Incentive Plans, A's, Praise, and Other Bribes", yazan Alfie Kohn

• Kitap, ödüllerle cezaların aynı madalyonun iki yüzü olduğunu ve neden bunları kullanmamak gerektiğini anlatıyor. Yazar, manipülatif olarak nitelendirilebilecek her şeyi ödül ve ceza olarak görüyor. Yürekten gelen bir „Aferin!" onun için ödül değildir. Ama aynı şeyi yalnızca çocuğun o davranışı sürdürmesini istediğiniz için söylüyorsanız, bu bir ödüldür.
• Ödüllerin kısa vadede davranışı değiştirebildiğini, ancak uzun vadede çocuğun içsel motivasyonunu yok ettiğini gösteren birçok araştırma örneği anlatılıyor.
• Eşim ve ben bu kitabı okuduğumuzdan beri artık hiç ceza ve ödül kullanmıyoruz. Bunun yerine çocuklarımızla nasıl davranmak istediğimiz üzerine daha çok konuşuyoruz (ki daha fazla konuşmanın imkânsız olduğunu düşünürdüm). Aile içi yaşamımızda bu sayede daha az stres yaşıyoruz ve çocuklar bir şeyi itiraf etmekte daha rahat.

Öğrenme ve konsantrasyon

Bu kitaplar öğrenmeyi konu alıyor: Hangi yöntemler işe yarar, neden işe yarar ve bizim ile çocuklarımızın öğrenmekten keyif alması için ne yapabiliriz. Ve öğrenmenin kendisi keyif verdiğinde, konsantrasyon da onu izler.

"Das Zettelkasten-Prinzip: Erfolgreich wissenschaftlich Schreiben und Studieren mit effektiven Notizen", yazan Sönke Ahrens

• Kitap, sanki yalnızca belirli bir not alma yöntemini - Zettelkasten'i - konu alıyormuş gibi geliyor. Ama öyle değil. Evet, yöntem açıklanıyor, fakat çok daha önemlisi, neden bu kadar iyi işlediğinin ve okullarda kullandığımız, özellikle üstün yetenekli çocukları etkili olmadıkları için hüsrana uğratan öğrenme yöntemlerinin açıklanması.
• Bu kitap sayesinde artık, Latince'de her hafta 20 yeni sözcük ezberlemeye neden bu kadar direndiğimi açıklayabiliyorum. Bilgiyi hiçbir şekilde uygulayamıyorsam bunun bana faydası yoktu ve zaten ertesi hafta sözcükleri unutmuş olacaktım.

"Flow. Das Geheimnis des Glücks", yazan Mihály Csíkszentmihályi

• Yaratma coşkusu da denen flow, bir etkinliğe tamamen dalma hâlidir. Yaptığınız şeye o kadar dalarsınız ki her şeyi unutur ve zamanın nasıl geçtiğini anlamazsınız.
• Yazar, bu kavramı fark eden, adlandıran ve araştıran psikologdur. Kitapta tüm bilgisini son derece anlaşılır biçimde özetliyor, harika örnekler veriyor ve daha sık flow durumuna girmek için neler yapılabileceğini açıklıyor.

"The Art of Impossible: A Peak Performance Primer", yazan Steven Kotler

• Bu kitap neredeyse „Flow"un (yukarıda) bir uzantısı gibi. Onun fikirlerinin üzerine inşa ediyor ve yeni bilimsel bulguları da dikkate alıyor.
• Burada, becerimin yaklaşık %104'üne denk gelen bir görevin benim için en ilginç olacağını öğrendim. Artık basit görevleri bir zorlukla birleştirmeye çalışıyorum ki daha keyifli olsunlar; çok zor görevleri de %104'e denk gelecek şekilde bölüyorum.

Konsantrasyon ve unutkanlık

Ebeveynlerin çocuklarındaki konsantrasyon sorunlarından yakındığı çoğu durumda, aslında sorun çocuğun hiç konsantre olamaması değil, ebeveynlerin ve öğretmenlerin önemli gördüğü şeye konsantre olamamasıdır.

Bu tür durumlarda, DEHB'li çocuklara yönelik ipuçlarına ve püf noktalarına göz atmak yararlıdır (çocuğa DEHB tanısı konmuş ya da böyle bir şüphe olsun olmasın). Öneriler genellikle kolayca denenebilir ve en kötü ihtimalle sadece işe yaramaz.

"Parenting ADHD Now!: Easy Intervention Strategies to Empower Kids with ADHD", yazan Elaine Taylor-Klaus ve Diane Dempster

• Kitap, birlikte beş DEHB'li çocuğa sahip iki anne tarafından yazılmış. Çocuklarından en az birinde işe yaramış tavsiyelerle dolu ve çocukların neden böyle olduğunu, onlardan ne beklenip ne beklenemeyeceğini açıklıyor. Örneğin: „Yarın bunu unutma!" gibi basit bir talimat, çocukla birlikte bir alarm kurmaktan çok daha kötü işliyor.
• Oğlum bir kitap okurken hiçbir zaman uzun süre yanımda oturamıyordu. Ben bunu can sıkıntısı sanıyordum, o hep aksini söylese de. Şimdi anlıyorum ki bedeni, dikkatini koruyabilmek için harekete ihtiyaç duyuyor. Kitabı sesli okuyorum, o ise odada koşuşturuyor ya da oyuncaklarla oynuyor. Ona bir soru sorduğumda ne okuduğumuzu tam olarak biliyor.

"How to ADHD: An Insider's Guide to Working with Your Brain", yazan Jessica McCabe

• Yazar, terapistlerle iş birliği içinde DEHB deneyimlerinden söz ettiği „How to ADHD" adlı bir YouTube kanalı yürütüyor. Kitapta, videolarında ele aldığı konuları düzenli bir biçimde işliyor.
• YouTube kanalını yıllardır takip ediyorum, çünkü yazar karmaşık konuları çok iyi özetliyor. Ondan, bir şeyi her unuttuğumda aşırı suçluluk duymamayı öğrendim. Bunun yerine artık her şeyi, tam zamanında göreceğim bir yere yazıyorum.

Otobiyografi

„I. Asimov: A Memoir", yazan Isaac Asimov

• Ünlü yazar, diğer şeylerin yanı sıra üstün yeteneğinin ve güçlü adalet duygusunun hayatını nasıl etkilediğini anlatıyor.
• Analizlerini büyüleyici buldum: Neden sık sık kendini bir dışlanmış gibi hissettiğini ama yine de pek çok arkadaş edinebildiğini, neyden korktuğunu ve hayatını, örneğin uçmak gibi belirli şeylerden kaçınabileceği şekilde nasıl düzenlediğini.